Kanal Tedavisinde Koltukta Ne Oluyor?

“Kanal tedavisi olacağım ama koltukta ne yapıldığını bilmiyorum; bilmemek ağrıdan daha çok korkutuyor.” İşlem öncesi en sık duyduğumuz cümle bu. Kısa cevap: tedavinin tamamı, dişin içindeki kıl inceliğindeki boşlukların temizlenip doldurulmasından ibarettir. Duyacağınız seslerin ve hissedeceğiniz şeylerin listesi kısadır ve hepsi önceden söylenebilir. Aşağıda tam olarak bunu yapıyoruz.

Önce şu netleşsin: diş sökülmüyor, içi temizleniyor

Kanal tedavisinde diş sökülmez, yalnızca içi temizlenir. En içteki pulpa, yani damar ve sinir dokusu, taç kısmındaki odacıktan kök uçlarına inen kıl inceliğindeki kanallar boyunca uzanır. Koltukta yapılan iş bu boşluktaki iltihaplı ya da ölmüş dokuyu çıkarmak, kanalları şekillendirmek ve sızdırmaz biçimde doldurmaktır. Dişin kendisi ağızda kalır.

Dişin dışında mine, onun altında dentin bulunur; kanalların çapı çoğu yerde 0,2–1 mm’dir, yani bir kıl ile bir iğne ucu arası. Ön dişlerde genellikle tek kanal, alt azılarda 3, üst azılarda 3–4 kanal bulunur. İşlem süresini belirleyen esas olarak bu sayı ve kanalların kıvrımıdır.

Koltukta dakika dakika

1. Konuşma ve röntgen (5 dakika). Dişin kaç kanalı olduğu, kök uçlarında iltihap bulunup bulunmadığı ve kanalların ne kadar eğimli olduğu görüntüden okunur. Kaç seans gerekeceğini de bu aşama söyler.
2. Anestezi (5–10 dakika). Önce topikal jel, sonra yavaş enjeksiyon. Üst çenede 3–5, alt çenede 5–10 dakika beklenir. Başlamadan önce dişin uyuşup uyuşmadığı soğuk testiyle kontrol edilir; “başlayalım da bakarız” diye bir aşama yoktur.
3. Lastik örtü (2 dakika). Dişin etrafına ince bir lastik geçirilir, yalnızca tedavi edilecek diş açıkta kalır. Hastaların çoğu bunu en rahatlatıcı kısım bulur: dil ve yanak korunur, su ile temizleme solüsyonu ağza gelmez, küçük aletlerin boğaza kaçma ihtimali ortadan kalkar. Nefes almanız ve konuşmanız etkilenmez. Ağzınızı açık tutma çabası da gerekmez; araya yumuşak bir ısırma bloğu konur, çeneniz ona yaslanır.
4. Girişin açılması (1–2 dakika). Dişin çiğneyici yüzeyinden pulpa odasına küçük bir pencere açılır. Tedavinin tek “tiz alet sesli” kısmı budur ve genellikle bir dakikayı geçmez. Hissedeceğiniz şey titreşim ve suyun serinliğidir.
5. Kanal boyunun ölçülmesi (2 dakika). Apeks bulucu denen cihaz, elektriksel direnci ölçerek kök ucunun tam yerini bulur. Ağrısızdır; duyacağınız tek şey cihazın sinyal sesidir. Bu ölçüm, dolgunun ne eksik ne taşkın olmasını sağlar ve röntgenle doğrulanır.
6. Temizlik ve şekillendirme (15–30 dakika). Nikel-titanyum döner eğeler, düşük devirli bir motorla kanalı kademe kademe genişletir. Ses, aeratörün tiz sesi değil; alçak bir uğultudur. En uzun aşama budur ve arada durup dinlenmek mümkündür.
7. Yıkama (aralıklarla, toplam 5–10 dakika). Kanallar sodyum hipoklorit çözeltisiyle yıkanır. Bu solüsyonun kokusu çamaşır suyunu andırır, bazı hastalar hafif bir tat alır; lastik örtü sayesinde ağza geçmez. Kokuyu duymanız işlemin doğru gittiğinin işaretidir: dokuyu çözen ve bakteriyi azaltan asıl şey eğeler değil, bu yıkamadır.
8. Kurutma ve doldurma (5–10 dakika). Kanallar kâğıt konilerle kurutulur, ardından güta perka denen biyouyumlu malzeme ve bir patla doldurulur. Hissedilen şey hafif bir basınçtır.
9. Kontrol röntgeni (2 dakika). Dolgunun kök ucuna kadar ulaşıp ulaşmadığına bakılır.
10. Üst yapı ve kapanış kontrolü (5–10 dakika). Diş geçici ya da kalıcı dolguyla kapatılır, ısırma kâğıtla birkaç kez kontrol edilir. Yüksek kalan bir dolgu, sonraki günlerde hissedilen ağrının en sık önlenebilir sebebidir.

Tek kanallı bir ön dişte bu adımların tamamı 45–60 dakikada biter. Üç kanallı bir azıda 60–90 dakika sürer ve bazen iki seansa bölünür.

Hangi his neyin işareti?

Duyduğunuz ya da hissettiğiniz	Kaynağı	Ağrı mı?
Kısa süreli tiz alet sesi	Giriş açılırken kullanılan başlık	Hayır
Alçak uğultu	Döner eğe motoru	Hayır
Aralıklı sinyal sesi	Apeks bulucu	Hayır
Klor kokusu, hafif tat	Yıkama solüsyonu	Hayır
Dişte itilme, basınç	Eğe ve dolgu malzemesi	Hayır
Yanakta gerilme	Lastik örtünün klempi	Hayır
Keskin, elektrik gibi ağrı	Yetersiz anestezi	Evet — elinizi kaldırın

Son satır önemlidir: keskin ağrı işlemin normal parçası değildir. Böyle bir şey hissederseniz durur, ek anestezi yapar ve etkisini bekleriz.

“Ya ortada uyuşma geçerse?”

Lokal anestezinin etkisi 1,5–3 saat sürer; yani seans süresinden uzundur. Uzun süren azı dişi tedavilerinde anestezi ortada tazelenir. Bunun için işlemin baştan beklenmesi gerekmez, ek doz birkaç saniye alır. Uyuşmanın azaldığını hissederseniz söylemeniz yeterli.

Bir istisna var: günlerdir zonklayan, iltihabı yoğun dişlerde anestezi zor tutar. Bu bilinen bir durumdur ve ek teknikleri vardır; sebebini anestezi neden bazen tutmaz yazısında ayrıntılandırdık. İşleme “biraz dayanarak” devam edilmez.

Neden bu kadar kötü bir ünü var?

Kanal tedavisinin ünü büyük ölçüde otuz yıl öncesinin koşullarından kalma:

• Kanallar yalnızca el eğeleriyle, çok daha uzun sürede temizleniyordu.
• Kanal boyu elektronik olarak ölçülemiyordu; eksik ya da taşkın dolgu daha sıktı.
• İzolasyon her zaman yapılmıyordu.
• Hastalar kliniğe genellikle apse ve şiddetli ağrıyla, yani anestezinin en zor tuttuğu anda geliyordu.

İlk üç madde değişti. Dördüncüsü hâlâ hastanın elinde: ağrının başladığı gün gelmek hem işlemi hem de anesteziyi kolaylaştırır.

Gece ağrısıyla gelirseniz ne yapılır?

Zonklama çoğu zaman gece, yatar pozisyonda artar; bunun neden böyle olduğunu ayrıca anlattık. Kliniğimiz 7/24 açık ve gece nöbetinde hekim klinikte bulunduğu için bu saatlerde gelen hastalarda ilk hedef tedaviyi bitirmek değil, ağrıyı kesmektir: anestezi yapılır, dişe giriş açılır ve basınç altındaki iltihaplı doku boşaltılır. Çoğu hasta o geceyi rahat geçirir. Apse varsa drenaj sağlanır; şişlik ve ateş eşlik ediyorsa tablo değişir, diş apsesi belirtilerine göre hareket edilir. Kanalların şekillendirilmesi ve doldurulması sonraki randevuya bırakılır.

Bu, tedaviyi bölmek gibi görünse de doğru sıralamadır; acele bitirilen bir kanal tedavisinden çok, ağrısı dinmiş ve iltihabı gerilemiş bir dişte çalışmak daha iyi sonuç verir.

Gece yola çıkacaksanız ulaşım tarafı genellikle sorun olmuyor: metrobüs hattı gece boyunca çalışıyor ve Mecidiyeköy durağından Atakan Sokak’a yürüyüş birkaç dakika sürüyor. Metronun son seferi gece yarısına doğru yapıldığı için sonrasında metrobüs ve taksi kalıyor. Şişli içinden araçla gelenlerin lehine olan şey ise caddelerin boşalması; Büyükdere ve Halaskargazi o saatte tamamen açılıyor. Kaçta geleceğinizi önceden yazarsanız girişte beklemezsiniz.

İşlemden sonraki günler

İlk 2–5 gün dişe basınca hafif hassasiyet normaldir ve her gün azalır. İşlemin ağrılı olup olmadığı sorusunu kanal tedavisi ağrılı mı yazısında ayrıca ele aldık. Artan ağrı, yüzde şişlik ya da ateş normal değildir; beklenmeden aranmalıdır.

Sık atlanan bir kısım daha var: arka dişlerde kanal tedavisi tek başına tamamlanmış bir tedavi sayılmaz. Diş, madde kaybı nedeniyle kırılganlaşır ve çiğneme kuvvetine karşı korunması gerekir. Madde kaybı azsa estetik dolgu yeterli olabilir; azı dişlerinde genellikle zirkonyum kaplama gerekir. Bu ikinci yarı yapılmazsa ilk yarı da uzun ömürlü olmaz.

Son söz

Kanal tedavisinin korkutucu tarafı çoğunlukla bilinmezliğidir; adımları önceden bilen hasta koltukta belirgin biçimde daha rahat oturur. Kanal tedavisi hakkında aklınızda kalan soruları muayenede tek tek konuşabiliriz.